Ster inactiefSter inactiefSter inactiefSter inactiefSter inactief
 
han_van_wees.jpgAfgelopen vrijdagavond 8 september was het zover. De eerste 'aflevering' van de Whisky Legendary. Twaalf gelukkigen waren aanwezig om samen met Han van Wees (foto) de spits af te bijten van dit unieke project. De line up voor deze bijzondere proeverij mocht er wezen, Han ging terug tot 1955, acht hele mooie oude bottelingen waren er uitgekozen. De aanwezigen werden welkom geheten met een oude blended whisky van Bell’s, de Royal Reserve gedistilleerd omstreeks 1965 en 20 jaar oud. Deze mooie oude blend was een aangenaam voorafje, om er even in te komen laten we maar zeggen en bedoeld als referentie.

Han vertelde dat whisky voor hem globaal in drie periodes was in te delen, van 1494 tot 1860, van 1860 tot 1960 en van 1960 tot nu. Tot 1860 werd er in Schotland primitief gedistilleerd voor lokaal gebruik, vanaf 1823 werd het distilleren aan wettelijke eisen gebonden zodat er veel kleine distilleerderijen verdwenen. Een aantal distilleerderijen vroeg een vergunning aan en ging op grotere schaal distilleren. In de jaren vanaf 1860 werd het blenden van whisky uitgevonden en kwam er relatief goede whisky op de markt. De Schotse whisky veroverde toen langzaam maar zeker de hele wereld. Omdat er voor blended whisky veel graanalcohol nodig was ging men dat ook steeds meer maken.

Een mooi voorbeeld van goede graan whisky en het eerste aangeboden glas, is de Port Dundas uit 1973. Een 32 jaar oude Pure Grain op 59,3% alcohol. Een prettige whisky, met een mooi zuurtje, vol, stevig, droog en kruidig. 

Vanaf 1960 werd de whisky langzaam maar zeker minder goed omdat men de ketels met stoom ging verhitten in plaats van met kolen en omdat heel veel distilleerderijen hun eigen moutvloeren buiten gebruik stelden. Veel distilleerderijen deden concessies aan de commercie en verloren zo voor een groot gedeelte hun eigen identiteit.

Het daarop volgende glas, een Glen Keith uit 1967 gaf een goed idee hoe whisky in die tijd nog smaakte. Deze Glen Keith van Connoiseurs Choice was 36 jaar oud en gebotteld op 46%. Een sherryvat lagering, duidelijke tonen van noten, rozijnen en iets rubberachtigs, droog en vol.  

Voor de jaren zestig was er bijna geen malt whisky te koop verteld Han, goede blends waren er te over. Tot die tijd was een blend voor de helft malt whisky, soms tot wel van 40 verschillende distilleerderijen. De andere helft was graan alcohol. Dit zorgde voor goede en smaakvolle blended whisky. In die tijd waren goede sherryvaten nog makkelijk te krijgen en de meeste whisky lag toen nog op sherryvaten. Vanaf de jaren zeventig kwamen er steeds minder goede sherryvaten en werd whisky meer en meer op bourbon vaten gelegd.

Een voorbeeld van heel goede sherryvaten en tevens het volgende te proeven glas, was Glenfarclas. Die overigens, als een van de weinigen, nog tot de dag van vandaag gebruikt maakt van deze vaten. Het betrof hier een Glenfarclas uit 1968, 43%.

Gedistilleerd op 17-1-1968, gebotteld 28-7-2000. Veel rood fruit, bessen, boterig, lijm en heel fris. Later komt er volle chocolade in de mond.

Tot de jaren zestig hadden blends meestal geen leeftijdsaanduiding. Deluxe, Special en andere aanduidingen vertelden wat over de kwaliteit, flessen met de aanduiding Liqueur Whisky was de beste blend die er te vinden was. Dat een blend uit die jaren erg goed was ten opzichte van hetzelfde merk dat nu gemaakt is, komt doordat men in een aantal gevallen goedkoper ging produceren. Meer graanalcohol en minder malt whisky, tot wel 95% graanalcohol. Dit had een pure prijs oorzaak, grootwinkelbedrijven wilden steeds goedkopere whisky, om mee te kunnen in diverse prijzenslagen. Dat dit absoluut ten koste ging van de kwaliteit was geen reden het niet te doen. Ook is de malt whisky in kwaliteit achteruit gegaan omdat men moderniseerde.  

In 1961 maakte men dus goede whisky , getuige ons 4de glas, een Tamdhu uit 1961,

Gordon & MacPhails Rare Old Collection. 40% en 39 jaar oud. Zacht, rood fruit, frambozen, licht zuurtje, droog, pepertje en iets van zoute drop. Een heel genuanceerde whisky.

Langzaam maar zeker kwam er vraag naar malt whisky. Han van Wees kreeg van zijn klanten deze vraag steeds vaker, hij kon toen in Schiedam vaten whisky kopen en liet deze in Nederland zelf bottelen. Bowmore, Ardbeg en Laphroigh. 5 a 6 jaar oud. We praten over 1965. In Schiedam werd whisky gebruikt om te mengen met moutwijn en dit als Nederlandse whisky te verkopen, een product wat allang niet meer te koop is. Volgens Han maakte de leeftijd toen nog lang niet zoveel uit als nu, het was gewoon heel goede whisky. 

Ook uit omstreeks die tijd, maar aanzienlijk ouder, was ons volgende glas. Highland Park, the MacPhails Collection, 30 jaar, 43%. Citrus, iets lijm, noten, kruiden, iets rook, rood fruit en fris. Whisky met een mooie balans.

De eerste Single Malt die van Wees ging importeren was Glen Grant. Han heeft zo ongeveer van alle distilleerderijen als eerste whisky geïmporteerd in Nederland behalve Glenfiddich. De laatste was al snel een populaire malt, waarschijnlijk vooral door de vorm van de fles, driehoekig. Omdat deze whisky snel aan populariteit won gingen veel distilleerderijen deze whisky min of meer kopiëren en trad er weer smaakvervlakking op. Distilleerderijen hadden vaak een echt eigen karakter, iets wat door allerlei aanpassingen steeds meer afnam.  

Daar tegenover kwam ons volgende glas te staan. Verre van vervlakt, een Talisker uit 1955. Secret Stills serie. 45% Bottled 2005. Donker van kleur, kruidig, ketoembar, oud fruit, stoffig bittertje, amandelen, iets rook. Deze whisky geeft heel veel smaakjes en eindigt met bittere chocolade.

De whisky markt werd steeds groter, Amerika en Azië werden grote afnemers van vooral blended whisky. Veel distilleerderijen draaiden met steeds grotere capaciteit om aan de vraag te voldoen. Vanaf de zeventiger jaren moesten een aantal distilleerderijen sluiten omdat de vraag naar malt whisky minder werd, er werd steeds meer graanalcohol in blends gedaan, dus er was gewoon veel minder malt whisky nodig. De grote smaakvervlakking was definitief begonnen. Vooral het overgaan van kolenstook naar verwarming met stoomspiralen in distilleerketels is volgens Han van Wees een heel grote boosdoener, ook het verdwijnen van eigen moutvloeren draagt veel bij aan de smaakvervlakking.  

Een goed voorbeeld van een distilleerderij die voor de verbouwing anders was dan erna, is deze Tobermory Vintage 1972, 49,7% gebotteld, 18-5-2005, welke we als 7de glas kregen aangeboden. Gronderig, oud fruit, caramel, noten, droog, pepertje, kersen. Langzaam komt er steeds meer fruit. Een hele volle en stevige whisky.

Ook overnames door grote, niet aan whisky gelieerde, bedrijven hebben schuld aan de teloorgang van kwaliteit. Bowmore is hier een van de duidelijkste voorbeelden van.

Een cognachuis nam Bowmore over begin jaren zeventig. De Fransen vonden Bowmore absoluut geen lekkere whisky door het wat vreemde distilleerderij karakter, heel uitgesproken en heel herkenbaar. Zij wilden een makkelijke whisky die volgens hun beter te verkopen was, marketing was belangrijker dan de kwaliteit. Er kwamen langzaam maar zeker veel verschillende bottelingen, in eerste instantie zelfs zonder leeftijdsaanduiding. Het verschil tussen een Bowmore van voor de overname en de huidige bottelingen is enorm groot.

Wat resulteerde in ons, helaas alweer, laatste glas gevuld met een Bowmore uit 1968.

Een Duncan Taylor botteling, 40,5% cask 3822 bottled 02-2006. Mint, verse koriander, iets rook zwarte bessen, anijs, citrus.

Han spreekt altijd over het kattenpis karakter van oude Bowmore, dat is heel duidelijk te herkennen, het lijkt wel een kattenbak die al een paar weken niet schoongemaakt is, toch is het een heel prettige geur. 

Gedurende de proeverij vertelde Han heel veel over zijn eigen ervaringen in de wondere wereld van de whisky. Ook vertelt hij over distilleerderijen, handelaren en Schotland. Het is een genot om hem met passie te horen praten over whisky, oude, nieuwe, goede en slechte.

Hij geeft op een open en eerlijke manier een kijkje in de keuken van 45 jaar handelen in whisky. Anekdotes te over, zaken die je nooit zou verwachten en heel goede whisky maken de Whisky Legendary tot een belevenis die je niet snel zal vergeten!


Jan Beek